Arbitraż

Arbitraż to sposób rozstrzygania sporów, w którym strony zobowiązują się poddać spór pod rozstrzygnięcie sądu polubownego zamiast sądu powszechnego. Wyrok arbitrażowy wydaje skład orzekający wybrany (bezpośrednio lub pośrednio) przez strony, a nie sędzia państwowy. Do głównych zalet arbitrażu należą: większa poufność postępowania, elastyczność procedury, możliwość wyboru arbitrów ze specjalistyczną wiedzą branżową oraz łatwiejsza wykonalność wyroku za granicą dzięki Konwencji nowojorskiej.

Klauzula arbitrażowa to postanowienie umowne, w którym strony zobowiązują się poddać przyszłe spory z danej umowy pod rozstrzygnięcie arbitrażu, a nie sądu powszechnego. Instytucje arbitrażowe, takie jak SAKIG, publikują rekomendowane wzory klauzul do wykorzystania w kontraktach. Dobrze sformułowana klauzula precyzuje instytucję arbitrażową, liczbę arbitrów, miejsce i język postępowania.

Arbitraż krajowy dotyczy sporów pomiędzy podmiotami krajowymi, rozstrzyganych zwykle przed instytucjami krajowymi, takimi jak SAKIG. Arbitraż międzynarodowy obejmuje spory z elementem transgranicznym — strony z różnych jurysdykcji, umowy eksportowe, inwestycje zagraniczne — i często toczy się przed instytucjami takimi jak ICC (Międzynarodowa Izba Handlowa) czy VIAC (Wiedeńskie Międzynarodowe Centrum Arbitrażowe), obok krajowych ośrodków.

Wyrok arbitrażowy wiąże strony od chwili wydania, ale — inaczej niż wyrok sądu powszechnego — nie jest tytułem wykonawczym automatycznie. Aby przeprowadzić egzekucję, potrzebne jest uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku przez właściwy sąd państwowy. Za granicą kluczowe znaczenie ma Konwencja nowojorska z 10 czerwca 1958 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych — Polska jest jej stroną od 1961 r., a konwencję ratyfikowało ponad 170 państw, co czyni wyrok arbitrażowy jednym z najłatwiej egzekwowalnych rozstrzygnięć w obrocie międzynarodowym.

Mediacja to postępowanie, w którym strony przy pomocy neutralnego mediatora dążą do wypracowania własnego porozumienia — mediator nie wydaje rozstrzygnięcia. Arbitraż kończy się wiążącym wyrokiem wydanym przez arbitrów. Mediacja sprawdza się, gdy stronom zależy na utrzymaniu relacji biznesowej i elastycznym rozwiązaniu; arbitraż — gdy potrzebne jest ostateczne, wiążące i egzekwowalne rozstrzygnięcie. Obie ścieżki można też łączyć sekwencyjnie w ramach jednej umowy.

Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie (SAKIG) to jedna z czołowych instytucji arbitrażowych w Polsce, prowadząca listę rekomendowanych arbitrów i działająca na podstawie własnego Regulaminu Arbitrażowego (edycja 2025). Prowadzimy postępowania zarówno przed SAKIG, jak i przed innymi instytucjami krajowymi i międzynarodowymi.